Onlangs ben ik naar de huisarts geweest, een griepje. Ik hoopte dat hij wat voor me had waardoor ik me wat beter zou voelen en ik weer aan het werk kon. Toen ik kort daarop mijn vriendin aan de lijn had, vertelde ze mij over een collega van haar. Zij had de diagnose kanker te horen gekregen. Beiden naar de dokter dacht ik, maar met wel erg uiteenlopende diagnoses en vooral prognoses.
Hier moest ik aan denken toen ik Dr. Huub Schellekens tijdens een lezing over ’regulering en angst’ hoorde vertellen dat wij in onze samenleving nog nooit zo gezond zijn geweest. Maar tegelijkertijd, zo constateerde hij, zijn we nog nooit zoveel naar de dokter gegaan. Hij noemde dit de “gezondheidsparadox”.
Een paradox is een ogenschijnlijk tegenstrijdige situatie. Een situatie die tegen ons gevoel voor logica lijkt in te gaan, tegen onze verwachting in die veelal gebaseerd is op degelijke argumenten. Ogenschijnlijk, omdat de vermeende tegenstrijdigheid veelal berust op een denkfout of een verkeerde redenering. De beroemdste paradox uit de logica is de paradox van Epimenides die geciteerd wordt in een brief aan Titus.
“De Kretenzer Epimenides zegt: “Alle Kretenzers liegen altijd””
Letterlijk geïnterpreteerd lijkt deze uitspraak inderdaad zichzelf tegen te spreken: de uitspraak zegt van zichzelf dat hij niet waar is, en kan dus niet waar zijn. De uitspraak is echter niet strijdig als we aannemen dat Kretenzers soms liegen en niet altijd (wat zeer plausibel is). Waar zit de denkfout bij de “gezondheidsparadox” vroeg ik me af.
1: wij zijn nog nooit zo gezond geweest
of:
2: wij zijn nog nooit zo veel naar de dokter gegaan
De denkfout zit volgens mij in het feit dat we, jij en ik, op één hoop worden gegooid met “WIJ”. Soms klopt het dat ik bij een ’wij’ hoor, bijvoorbeeld als het in biologisch opzicht gaat over ’wij vrouwen’, o.i.d.. Maar wij zijn niet onder alle omstandigheden allemaal hetzelfde.
Naar de dokter gaan betekend niet automatisch dat er met mij niets aan de hand is. Een bezoek aan de dokter kan namelijk de diagnose opleveren dat ik wel echt ziek ben, en dat mijn prognose niet zo goed is. De angst om naar de dokter te gaan omdat ik degene kan zijn die geen goede diagnose te horen krijg, kan niet worden weggenomen door aan te nemen dat WIJ nog nooit zo gezond zijn geweest. Ik als individu krijg een uitslag te horen en niet ‘wij’.
Volgens mij bestaat een dergelijke gezondheidsparadox niet. Misschien dat we gezonder zijn geworden, juist omdat we vaker naar de dokter gaan.
