Prikkels zijn nodig om je bewust te laten zijn dat je leeft. Jouw bewustzijn wordt gevormd door je innerlijke denken. Gereedschap voor dat denken zijn de indrukken die je uit je omgeving buiten je opdoet en eerder al hebt opgedaan. De indrukken die je al hebt opgedaan zijn achtergebleven en vormen jouw herinneringen. Met deze herinneringen wordt ook het ‘nieuwe’ denken gevoed, met goede, maar ook met slechte herinneringen. Het lijkt meer op ‘overdenken’, want nieuwe indrukken kun je slechts interpreteren met eerdere ervaringen. Uiteindelijk realiseer je je dat je steeds weer nieuwe indrukken moet opdoen, anders droog je op. Daarvoor is het noodzakelijk dat je een eigen koers vaart.
De laatste tijd heb ik behoefte om nieuwe ervaringen op te doen. Nieuwe prikkels binnenkrijgen, die niet vanzelf binnenkomen en waar je actief wat voor moet doen. Alleen zodra ik iets wil gaan doen, moet ik keuzes maken. Kiezen wat ik ga doen en de keuze gemaakt te hebben altijd het idee houden dat ik ook iets anders had kunnen kiezen. Een ‘vrije keuze’ hebben is een gevoel, maar klopt dit gevoel wel met de werkelijkheid?
Naar Noorwegen of naar Frankrijk?
Een aantal keuzemogelijkheden kan ik mezelf bieden. Bij die keuzemogelijkheden heb ik alleen te maken met factoren die buiten mijn wil om vastliggen. Het zijn namelijk niet ongelimiteerd alle mogelijkheden, maar slechts die keuzemogelijkheden die voor mij op dat moment mogelijk zijn. Daarbinnen maak ik een interpretatie van de mogelijkheden en streep daarme op voorhand er al een aantal weg. Ik kan naar Frankrijk op vakantie gaan of ik kan naar Noorwegen. De laatste optie laat ik vallen, omdat ik bijvoorbeeld liever naar een warm land ga. Daarmee kies ik al. Waarom kies ik ervoor om naar een warm land te willen gaan? Speelt mijn karakter daarbij een rol of mijn eerdere ervaringen? Of bepalen de activiteiten die ik daar wil gaan ondernemen een rol? Misschien zijn de verhalen van anderen doorslaggevend? Allemaal latent aanwezige factoren die mijn keuzemogelijkheden bepalen of zelfs inperken.
Toch wil en moet ik nieuwe ervaringen opdoen en nieuwe keuzes maken. Het is dubbel dat ik daarmee mijn keuze eigenlijk inperk. Die ervaringen zorgen namelijk dat ik minder onbevangen tegenover mijn volgende keuze kan staan. Stel dat ik naar Noorwegen op vakantie ga en het is daar op dat moment erg koud? De volgende keer zal ik door deze slechte ervaring dan minder snel kiezen om weer naar Noorwegen te gaan. Mogelijk zal ik mijn slechte ervaring ook delen met anderen. Die zullen er op hun beurt door worden beïnvloed in hun keuze waar ze naartoe zullen gaan.
Dit complexe mechanisme ‘overdenkend’, stelt mij nogmaals voor de vraag of we eigenlijk wel een vrije keuze hebben. Is het niet zo dat alles met elkaar samenhangt en dat mijn keuzes rationele afwegingen zijn. Keuzes o.b.v. gevoel zijn ook rationeel. Gevoelens zijn namelijk gebaseerd op ervaringen en wordt er door gevormd.
Kiezen voor nieuwe ervaringen?
Waarom wil ik schrijven over de wens, of de noodzaak, te kiezen om naar Noorwegen te gaan?
Momenteel is het 28 juni, halverwege het jaar 2017. Vorig jaar op 10 september 2016 heb ik voor het laatst in mijn dagboek geschreven over mijn ‘belevingen’. We waren in Frankrijk, de hele maand september in de Provence. Een heerlijke tijd, een heerlijke plek en achteraf zo’n rijk moment in ons leven. We konden het ons toen niet indenken dat het ongeluk zo dichtbij was. Natuurlijk leefde bij ons altijd het besef dat het noodlot kon toeslaan. Inmiddels was dat ook al gebeurd. Dus wat kon ons nog meer overkomen? De functie van een dagboek is om verslag te doen van wat zich in je leven voordoet. Erin beschrijven wat je daadwerkelijk bezighoudt, hoe je het hebt beleefd en hoe het je vormt. Toch heb ik een jaar lang niet over datgene geschreven wat mij daadwerkelijk bezighield.
Ik wilde wegkruipen in het bekende, in hetgeen mij vertrouwd was. Onverwachtse prikkels die mij waren overkomen wilde ik niet nog groter maken door ze op te schrijven. Daartoe ontbrak het me aan ervaring waarmee ik de situatie kon overzien en het ‘te woord kon staan’. Klunzig en onervaren ben ik destijds de gebeurtenissen te lijf gegaan. Daarbij speurend in mijn gedachten naar herinneringen en ervaringen waarmee ik houvast kon krijgen. Niets vond ik daar, in dat rustige leventje dat ik tot dan toe had geleid.
Vertrouw op je eigen oordeel
Blijkbaar kon ik me bij mijn keuzes en in mijn handelen wel laten leiden door iets anders dan mijn ervaringen. Ik putte kracht uit mijn diepe ik. Geen theoretische en rationele afwegingen hoeven te maken over hoe ik onder ‘dergelijke’ omstandigheden moest handelen. Mijn morele kompas moest ik leren gebruiken, waarmee ik ook tegelijk mijn overlevingsinstinct aanboorde.
Bij deze houding voelde ik me alleen, voelde me zelfs eenzaam, omdat ik er niet met anderen over kon praten. Anderen die mij tot steun wilden zijn. Ondanks dat merkte ik dat ik me sterker ging voelen. Ik overleefde op eigen kracht, zonder handleiding. Dat leidde ertoe dat ik niet indutte met het voorschrift in mijn handen. In zo’n situatie zou ik telkens weer opnieuw willen komen, want daarin heb ik op mijn eigen oordeel leren vertrouwen. En door het bewust maken van mijn eigen oordeel, vaar ik mijn eigen koers. Reizen naar nieuwe omgevingen, naar landen waar ik nog niet eerder ben geweest of waarover ik niets heb gehoord. Die ervaringen bieden mij de mogelijkheid om op mijn eigen oordeel te vertrouwen.